Zawsze mnie ciekawi, z jakich powodów ludzie rozpoczynają swoją przygodę z rosyjskim. Przeważnie słyszę: „Chcę mieć nowe hobby”, „Myślę o podróżach na wschód”, „Chcę dogadać się z nowymi znajomymi z Rosji”, „Marzę, by zmienić pracę” lub „ Muszę dostosować się do nowych wymagań w pracy”. Zdarzają się kwiatki typu: „Język wroga trzeba znać” albo „Matka kazali, to jestem”. Wśród tych najczęściej wymienianych powodów dość często przewija się zdanie: „A w ogóle to rosyjski jest taki ładny, dźwięczny, miło się go słucha; prawie jakby słuchało się muzyki”. I to jest to, moi mili! To ten haczyk, który sprawia, że w rosyjskim zakochuje się każda wrażliwa na piękno i doznania estetyczne dusza. Dziś opowiem Wam, co między innymi sprawia, że język rosyjski jest tak melodyjny i przyjemny dla ucha.

O akcencie wyrazowym słyszeliście zapewne dawno. Podstawówka, język polski? Coś majaczy? No to szybciutka powtórka. W języku polskim akcent jest stały, to znaczy, że pada zawsze na tę samą sylabę (czyli drugą od końca), np.: „BYłem przedWCZOraj w teAtrze” (sylaby akcentowane napisane są wielkimi literami). Wyjątków jest parę, kiedy to akcent pada na 3 lub 4 sylabę od końca (np. mateMAtyka, FIzyka, CHCIElibyśmy itd.). Co natomiast mamy w rosyjskim? Otóż mam dla Was dwie wiadomości – złą i dobrą. Zła to taka, że akcent jest ruchomy i nie ma określonych reguł, kiedy pada na jaką sylabę. Może sobie więc akcencik siedzieć na sylabie pierwszej, może na którejś środkowej, a może i na ostatniej. Czasem przy odmianie słowa akcencik sobie skacze w końca na początek lub odwrotnie. No, lekko nie będzie, moi mili. Dobra wiadomość za to jest taka, że dzięki temu właśnie  rosyjski jest takim melodyjnym, pięknym i ciekawym językiem!

Aby to udowodnić, wiele nie trzeba – wystarczy wspomnieć spotykane dość często w języku rosyjskim zjawisko, które nazywa się homografią. Homografia to „ortograficzna tożsamość słów różniących się sposobem ich wymawiania oraz znaczeniem”. (Wikipedia) Wyrażając się jaśniej, są to słowa, które wyglądają tak samo, gdy są napisane, lecz wymawia się je inaczej i znaczą coś innego (przykład w języku polskim: odmiennie czytane „cis” jako roślina i jako dźwięk). W języku rosyjskim zaś przykładów jest mnóstwo, właśnie dzięki ruchomemu akcentowi, który padając na różne sylaby tego samego słowa, zmienia jego znaczenie. Bywa więc z tym nieco nieporozumień. Bo gdy chcesz powiedzieć, że „On napisał, że mnie kocha” i w słowie „napisał” (ros. написал) postawisz akcent na sylabę PI (to bardzo częsta pomyłka właśnie Polaków, bo słowo podobne do polskiego, jakby nie było), będzie to znaczyło mniej więcej: „On nasikał, że mnie kocha”. Ponieważ w słowie „писать” (wym. pisAĆ) które oznacza czynność pisania, akcent pada na ostatnią sylabę, czyli AĆ.

Akcent wyrazowy zaznaczany jest zazwyczaj kreseczką nad akcentowana samogłoską, ale oznacza się go tylko w tekstach służących do nauki rosyjskiego. W gazetach, książkach, Internecie itd. akcenty nie są zaznaczane (chyba, że to konieczne, by prawidłowo odczytać znaczenie słowa).

Garść przykładów slow homograficznych:

• ве́сти (wiadomości) — вести́ (prowadzić)
• ду́хи (duchy) — духи́ (perfumy)
• жа́ркое (gorące, upalne) — жарко́е (pieczeń)
• жи́ла (żyła) — жила́ (mieszkała, żyła)
• за́мок (zamek - budowla)— замо́к (zamek – urządzenie)
• ма́ло (mało) — мало́ (zbyt małe, za ciasne, o ubraniu)
• пла́чу (płaczę) — плачу́ (płacę)
• сто́ит (kosztuje, jest warte) — стои́т (stoi)
• це́лую (całą) — целу́ю (całuję)
• а́тлас (atlas, zbiór map)— атла́с (atłas, materiał)
• му́ка (męka) — мука́ (mąka)
• тру́сы (tchórze) — трусы́ (majtki)

Jakie mogą z tego wyniknąć pomyłki? Uruchomcie wyobraźnię!

Anna Ewa Wrzesińska

Centrum Języka Rosyjskiego „Rosjanka”